تبلیغات
گفتمان خاكشناسی - مقاله اثر نوع پایه و شوری بر رشد رویشی، مقدار کلروفیل، نشت یون و مقدار آب نسبی برگ لیمو شیرین

گفتمان خاكشناسی

به امید روزی كه قدر خاك را هم بدانیم

 

 در مقایسه با سایر محصولات باغبانی، گونه های مرکبات جزء گیاهان حساس به شوری دسته بندی می شوند. یکی از راه های توسعه تحمل به شوری در مرکبات، پیوند ارقام تجاری حساس به شوری روی پایه های مقاوم می باشد. لیموشیرین، یکی از گونه های مرکبات است که  . . .


اثر نوع پایه و شوری بر رشد رویشی، مقدار کلروفیل، نشت یون و مقدار آب نسبی برگ لیمو شیرین


 

نویسندگان:عبدالحسین ابوطالبی*
حامد حسن زاده**
محمد صادق عربزادگان***



چکیده
 

در مقایسه با سایر محصولات باغبانی، گونه های مرکبات جزء گیاهان حساس به شوری دسته بندی می شوند. یکی از راه های توسعه تحمل به شوری در مرکبات، پیوند ارقام تجاری حساس به شوری روی پایه های مقاوم می باشد. لیموشیرین، یکی از گونه های مرکبات است که به شوری آب و خاک حساس بوده و تحت این شرایط کاهش شدیدی در رشد و عملکرد خواهد داشت. این پژوهش به منظور بررسی تأثیر پایه های مختلف در مقاومت به شوری پیوندک لیموشیرین (Citrus Limetta L) انجام گرفت. پایه های مورد نظر در این پژوهش شامل نارنج (C. aurantium)، لیموشیرین (C. limetta)، لیموی آب (C.aurantifolia)، ولکامریانا (C. volkameriana)، و بکرائی C.reticulata× C.limetta)، بود. دانهال های یکساله پایه های مورد بررسی در گلدان های حاوی خاک آهکی (ph=8.2) کشت شد و پس از استفرار با پیوندک لیموشیرین به روش سپری کوپیوند شدند و پس از رشد کافی به مدت 10 هفته تحت تیمار قرار گرفتند. تیمارهای شوری در این پژوهش در چهار سطح صفر، 40،20، و 60 میلی مول در لیتر کلرید سدیم، در نظر گرفته شد. در پایان آزمایش درصد نشت یون، درصد آب، مقدار کلروفیل در برگ پیوندک و وزن تر و خشک پیوندک اندازه گیری شد. بر اساس نتایج مقدار کلروفیل، درصد آب، درصد نشت یون و وزن تر و خشک پیوندک روی پایه های مختلف متفاوت بود و تحت تاثیر شوری تغییرات متفاوتی بسته به نوع پایه در هر کدام از شاخص های فوق به وجود آمد. تحت شرایط این آزمایش، پایه ولکامریانا و تا حدودی بکرائی از پتانسیل خوبی در القاء تحمل به شوری در پیوندک لیموشیرین برخوردار بودند.
کلمات کلیدی: مرکبات، لیموشیرین، شوری، پایه های مرکبات

مقدمه
 

تنش شوری از زمان های قدیم تا حال عامل مهمی در تاریخ بشر و سیستم های کشاورزی بوده است که می تواند، به علت حضور مواد معدنی زیاد در خاک و یا تجمع بیش از حد نمک در خاک آبیاری شده، موجب اختلال در رشد ونمو گیاه شود. مسئله شوری یکی از بزرگترین عوامل محدود کننده رشد گیاهان و تولید محصولات کشاورزی در جهان می باشد. به طور کلی نتایج مطالعات انجام شده نشان میدهد که تأثیر شوری بر رشد و متابولیسم گیاهان در نتیجه کاهش پتانسیل اسمزی ناشی از تجمع نمک و سمیت یون ها می باشد. تحت تنش شوری جنبه های مختلفی از رشد و متابولیسم گیاهی تحت تأثیر قرار می گیرند.
در این زمینه، فتو سنتز،احیاء نیترات، و به هم خوردن تعادل داخلی تنظیم کننده های رشد گیاهی، از مهم ترین مواردی هستند که توسط پژوهشگران مورد بررسی قرار گرفته اند. علائم تنش شوری شبیه علائمی است که در گیاهان تحت تنش خشکی دیده می شود. با این تفاوت که گیاه متاثر از تنش شوری معمولا دچار پژمردگی نمی شود. این مسئله به خاطر اثرات اسمزی است که طی آن روابط آبی درون گیاه دچار اختلال می شود. در این رابطه سه تغییر مهم در روابط آبی گیاه اتفاق می افتد که شامل تغییر اسمزی، کاهش تورژسانس و کاهش خاصیت ارتجاعی دیواره سلولی است. این تغییرات منتج از کاهش میزان آب در گیاه است و کمبود آب از طریق تأثیر بر میزان باز بودن روزنه ها، فعالیت گیاه را تحت تأثیر قرار می دهد.
در مقایسه با سایر محصولات باغبانی، گونه های مرکبات جزء گیاهان خیلی حساس به شوری دسته بندی می شوند. با این وجود، توان تحمل به شوری در بین گونه های مختلف متفاوت می باشد. از آنجائی که گونه های تجار ی مرکبات بصورت پیوندی تکثیر می شوند، میزان تحمل پیوندک به شوری، بستگی زیادی به نوع پایه آنها دارد. عوامل تاثیرگذار بر واکنش درختان مرکبات نسبت به شوری مشخص شده اند که شامل سطوح شوری برای شروع سمیت و همچنین افت عملکرد در درختان بالغ است. مطالعات متعدد نشان داده است که مرکبات با سازوکارهای مختلفی نسبت به شوری تحمل نشان می دهند که این سازوکارها شامل پایه ها است. این گیاهان می توانند از این طریق نسبت به محدود کردن ورود عناصر شوری در سطوح سمی به درون گیاه جلوگیری کنند.
بسته به نوع خاک، آب آبیاری و دور آبیاری، شوری خاک ممکن است در فواصل بین آبیاری ها به چندین برابر برسد. به همین دلیل اصلاح و شناسایی مداوم پایه ها و یا ترکیبات پایه و پیوندک به منظور پرورش و حفاظت مرکبات در محیط هایی که شوریشان در حال افزایش است، بسیار ضروری است. در این راستا، شناخت واکنش گونه های مختلف مرکبات تحت تنش شوری و همچنین بررسی اثر ترکیبات مختلف پایه و پیوندک بر یکدیگر، می تواند کمک مؤثری در توسعه تحمل به شوری نموده و از مشکلات سر راه تولید این محصول کاسته شود. بر این اساس یکی از راه های توسعه تحمل به شوری در مرکبات، پیوند ارقام تجاری و حساس به شوری روی پایه های مقاوم به شوری می باشد.
در کشور ما ارقام مختلف مرکبات تحت کشت است. لیموشیرین یکی از گونه های مرکبات است که تولید آن در تعداد معدودی از کشورها از جمله ایران صورت می گیرد. لیموشیرین به شوری آب و خاک خیلی حساس بوده و تحت این شرایط، کاهش شدیدی در رشد و عملکرد خواهد داشت. در دنیا مطالعات زیادی در رابطه با واکنش گونه ها و ارقام مختلف مرکبات تحت شرایط شوری صورت گرفته است، لیکن در رابطه با لیموشیرین، اطلاعات اندکی در دسترس می باشد. بر این اساس، هدف از این تحقیق بررسی تاثیر نوع پایه و شوری بر رشد رویشی، مقدار کلروفیل، نشت یون و مقدار آب نسبی لیموشیرین در خاک غالب منطقه جنوب (شهرستان جهرم) با خصوصیات آهکی بوده است.

مواد و روش ها
 

این تحقیق به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی در چهار تکرار روی دانهال های یک ساله 5 نوع پایه مرکبات، در گلخانه بخش باغبانی دانشگاه آزاد اسلامی واحد جهرم (متوسط دما 35-22 درجه سانتی گراد، رطوبت نسبی 75-45 درصد و بدون نور مصنوعی) انجام گرفت. فاکتور شوری در چهار سطح صفر، 40،20و60 میلی مول در لیتر کلرید سدیم و پایه ها در 5 سطخ شامل نارنج معمولی، لیموی آب، لیموشیرین، ولکامریانا و بکرائی بود. دانهال های یک ساله و یکنواخت 5 پایه فوق در گلدان های 5 لیتری حاوی خاک غالب شهرستان جهرم، با خصوصیات خاک آهکی (جدول 1) کاشته شد. پس از این که دانهال ها کاملاً مستقر شدند و رشد مجدد آغاز نمودند (چهار ماه)، عمل پیوند به روش سپری با استفاده از پیوندک لیمو یرین انجام شد. 30 روز پس از انجام پیوند، پایه از بالای محل پیوند قطع گردید و از این مرحله مدت 6 ماه به پیوندک اجازه رشد داده شد. سپس تیمارهای شوری اعمال گردید. جهت اجتناب از ایجاد شوک ناشی از شوری، مقادیر نمک در هر یک از تیمارها تدریجا به آب آبیاری (استحصالی از چاه عمیق)، اضافه شد تا نهایتا پس از چهار دوره آبیاری، نمک مصرفی به اندازه تیمار مورد نظر رسید. از این مرحله به بعد، دانهال ها به مدت 10 هفته تحت تیمار شوری قرار گرفتند. آبیاری دانها ل های شاهد، تنها با آب آبیاری صورت گرفت. در خلال دوره آزمایش، هیچ گونه کودی مصرف نگردید. آبیاری طور ی انجام می شد که رطوبت گلدان ها در حد ظرفیت مزرعه نگه داری شود (جدول 2). در پایان آزمایش میزان سبزینه برگ در چهار برگ کاملا رشد کرده در هر دانهال با استفاده از دستگاه کلروفیل سنج (مینولتا مدل SPAD-502) اندازه گیری شد و جهت اندازه گیری درصد آب و درصد نشت یون از هر دانهال، 4 عدد برگ سالم و یکنواخت جدا گردید و سپس ساقه ها از محل پیوند جدا شد و پس از اندازه گیری وزن تر، داخل پاکت های کاغذی بسته بندی شدند و جهت خشک شدن و رسیدن به وزن ثابت به آون با دمای 75 درجه سانتی گراد منتقل شدند.
مقدار آب نسب در برگ تازه به روش چرکی و همکاران، اندازه گیری شد. بدین منظور در هر تکرار از 4 بر گ، 4 دیسک به قطر یک سانتی متر تهیه گردید و به وسیله ترازوی دیجیتال با دقت یک ده هزارم گرم وزن تر آنها مشخص گردید. دیسک های برگ به مدت 4 ساعت به آب مقطر منتقل و وزن آماس آنها مشخص شد. این دیسک ها درون ظروف جداگانه به آون با دمای 70 درجه سانتی گراد منتقل گردید و پس از 24 ساعت وزن خشک آنها به دست آمد و در نهایت مقدرا آب نسبی با استفاده از فرمول زیر محاسبه گردید:
مقدار آب نسبی=100× {(وزن خشک - وزن آماس) / (وزن خشک - وزن تر)}
اندازه گیری درصد نشت یون می تواند شاخص خوبی در تعیین میزان پایداری غشاء باشد. درصد نشت یون به روش لوتس و همکاران، اندازه گیری شد. بدین منظور برگ های تازه به طور دقیق با مواد شوینده و آب مقطر شسته شد و سپس با آب دوباره تقطیر آبکشی گردید. از هر برگ، 2 دیسک به قطر یک سانتی متر تهیه گردید و درون ارلن های حاوی 10 میلی لیتر آب دوبار تقطیر منتقل شد و در دمای اطاق (25 درجه سانتی گراد) روی شیکر قرار گرفت و پس از 24 ساعت هدایت الکتریکی آب داخل ارلن به وسیله ای سی متر مدل (Aqualytic Sensdirect CD24)، اندازه گیری شد (Lt). ظرف های حاوی نمونه به مدت یک ساعت درون اتوکلاو در دمای 120 درجه سانتی گراد قرار گرفت. مجدداً هدایت الکتریکی نمونه ها اندازه گیری شد (LO). در نهایت درصد نشت یون با فرمول زیر محاسبه گردید:
100×(LT/LO)= درصد نشت یون
جهت تبدیل اطلاعات بدست آمده از دستگاه کروفیل سنج به مقدار کلروفیل برگ، تعداد 10 برگ به طور تصادفی انتخاب و میزان سبزینه آنها با دستگاه کلروفیل سنج اندازه گیری شد. سپس مقدار کلروفیل در هر کدام از نمونه ها به روش موران و پورات، اندازه گیری شد و در نهایت با استفاده از روش رگرسیون، اعدا قرائت شده توسط دستگاه کلروفیل سنج به میلی گرم کلروفیل در گرم وزن تازه برگ تبدیل شد.
کلیه اطلاعات به دست آمده توسط نرم افزار رایانه ای MSTAT-C تجزیه و تحلیل آماری شد. و میانگین ها توسط آزمون چند دامنه ای دانکن در سطح یک درصد مورد مقایسه قرا ر گرفتند.

بحث و نتیجه گیری
 

تأثیر نوع پایه و شوری بر درصد نشت یون در برگ پیوندک لیموشیرین
 

مقایسه میانگین ها نشان داد که نوع پایه تأثیر زیادی بر پایداری غشاء و میزان نشت یون دارد. در تیمار شاهد بالاترین درصد نشت یون (11/8 درصد) در برگ پیوندک روی پایه بکرائی بود. در این رابطه نوع پایه اثر معنی دار بر درصد نشت یون در برگ پیوندک داشت. تیمارهای شوری، درصد نشت یون را در برگ پیوندک روی همه پایه ها افزایش داد. لیکن میزان افزایش بسته به نوع پایه متفاوت بود. بطور کلی بین تیمار شاهد و سایز تیمارها از نظر درصد نشت یون اختلاف معنی داری در سطح یک درصد وجود داشت و از مجموع تیمارها نیز بین پایه های مورد آزمایش از نظر درصد نشت یون اختلافی معنی دار در سطح یک درصد آزمون دانکن مشاهده شد و ترتیب آن از بیشترین به کمترین به صورت نارنج، بکرائی، لیموی آب، لیموشیرین و ولکامریانا بود (جدول 3).
با توجه به نتایج جدول 3، درصد نشت یون در برگ پیوندک با توجه به نوع پایه متفاوت است. این مسئله می تواند ناشی از اختلاف پایه های مختلف در ارسال یون ها، خصوصا، کلر و سدیم به پیوندک باشد. گزارش شده است که وجود یون های کلر و سدیم در سلول منجر به تولید رادیکال های آزاد درون سلول شده و طی آن چربی های غیراشباع موجود در غشاء های داخل سلول اکسیده شده و ساختار غشاء دچار اشکال می شود. بر اساس نتایج، پایه ولکامریانا کمترین درصد نشت یون را به خود اختصاص داده است.

تأثیر نوع پایه و تیمارهای شوری بر درصد آب در پیوندک
 

مقایسه میانگین ها نشان داد که درصد آب در برگ پیوندک تحت تأثیر نوع پایه متفاوت است در تیمار شاهد، بالاترین درصد آب (93/2 درصد)، در برگ پیوندک روی پایه لیموشیرین و کمترین آن (87درصد)، در برگ پیوندک روی پایه ولکامریانا بود. به طور کلی بین تیمارها از نظر درصد آب در پیوندک اختلاف معنی دار وجود داشت. از مجموع تیمارها بین پایه های مختلف از نظر درصد آب در برگ پیوندک، اختلاف خیلی زیادی مشاهده نشد و تنها بین پایه های لیموشیرین و لیموی آب از نظر مقدار آب در برگ پیوندک اختلاف معنی دار در سطح یک درصد وجود داشت (جدول 4).
اختلاف در میزان آب در برگ پیوندک مرکبات تحت تاثیر نوع پایه توسط سایر پژوهشگران، نیز گزارش شده است. با توجه به نتایج جدول 4، درصد آب در برگ پیوندک روی همه پایه ها به جز لیموشیرین در شوری 20 میلی مولار افزایش یافت و با افزایش سطح شوری کاهش یافته است که با یافته های سایر محققان، در مورد سایرگیاهان و ذکری، در مورد مرکبات مطابقت دارد. گزارش شده است که کاهش فشار آماس و طی آن کاهش رشد، یکی از مهم ترین اثرات شوری بالا در گلیکوفیت هاست. گزارش شده است که تحت شرایط شور علاوه بر این که میزان مهیا بودن آب در خاک برای ریشه کم می شود، بر اثر کاهش رشد ریشه میزان جذب آب هم کم شده و میزان کشش پذیری دیواره سلولی هم کم می شود .این مسئله به این خاطر است که تحت شرایط شوری، سدیم جایگزین کلسیم در دیواره سلولی می شود. در اثر این پدیده، کشش پذیری دیواره سلولی کم شده و طی آن میزان رشد، فشار آماس و به دنبال آن میزان آب داخل سلول ها کم خواهد شد.

تأثیر نوع پایه و شوری بر میزان کلروفیل در برگ پیوندک لیموشیرین
 

مقایسه میانگین ها نشان داد که نوع پایه بر میزان کلروفیل برگ پیوندک تأثیر دارد. در تیمار شاهد بالاترین مقدار کلروفیل (65/50 میلی گرم در گرم برگ تازه) در برگ پیوندک روی پایه لیموی آب و کمترین آن (54/7 میلی گرم در گرم برگ تازه)، در برگ پیوندک روی پایه لیموشیرین بود. بر اثر شوری مقدار کلروفیل در برگ پیوندک روی همه پایه ها کاهش یافت و این کاهش در تمام سطوح شوری مشاهده شد ولی میزان کاهش وابستگی شدید ی به نوع پایه داشت. به طور کلی بین تیمار شاهد و سایر تیمارها از نظر مقدار کلروفیل برگ اختلاف معنی دار در سطح یک درصد وجود داشت و بالاترین مقدار کلروفیل در برگ گیاهان تیمار شاهد بود. در مجموع آزمایش نیز بین پایه های مختلف از نظر مقدار کلروفیل برگ پیوندک اختلاف معنی دار وجود داشت و ترتیب آن از بیشترین به کمترین به صورت لیموی آب، ولکامریانا و نارنج در یک سطح، بکرائی و لیموشیرین بود (جدول 5).
نتایج جدول 5، حاکی از تاثیر شوری بر کاهش مقدار کلروفیل در برگ پیوندک است. ولی میزان کاهش بسته به نوع پایه متفاوت می باشد که این مسئله را می توان به توان پایه های مختلف در جذب و ارسال عناصر معدنی به پیوندک دانست. در گزارش سایر محققان، نیز نوع پایه بر میزان کلروفیل برگ پیوندک موثر گزارش شده است که با نتایج بدست آمده مطابقت دارد.

تاثیر شوری بر درصد کاهش وزن تر و خشک پیوندک
 

مقایسه میانگین ها نشان داد که شوری منجر به کاهش وزن تر پیوندک نسبت به شاهد شده است. لیکن میزان کاهش بسته به نوع پایه و سطح شوری متفاوت بود. به طور کلی بین سطوح مختلف شوری از نظر درصد کاهش وزن تر پیوندک نسبت به شاهد افزایش معنی دار وجود داشت و از مجموع تیمارها نیز نوع پایه تاثیر زیادی در درصد کاهش وزن تر پیوندک داشت و این تأثیر از بیشترین به کمترین به صورت نارنج، بکرائی، لیموشیرین، لیموی آب و ولکامریانا بود (جدول 6).
مقایسه میانگین ها نشان داد که وزن خشک پیوندک نیز تحت تأثیر نوع پایه و شوری قرار داشته و افزایش سطح شوری منجر به کاهش وزن خشک پیوندک می شود. به طور کلی بین تیمارها از نظر درصد کاهش وزن خشک پیوندک نسبت به شاهد اختلاف معنی دار در سطح یک درصد وجود داشت و از مجموع آزمایش نیز بین پایه های مختلف از نظر درصد کاهش وزن خشک پیوندک اختلاف معنی دار مشاهده شد(جدول 7).
نتایج موجود در جداول 6و7، حاکی از تاثیر شوری بر میزان کاهش رشد رویشی پیوندک تحت تنش شوری می باشد. ولی میزان کاهش بسته به نوع پایه متفاوت است. این نتایج با نتایج بدست آمده توسط سایر محققان، در مورد نارنج و سایر ارقام مرکبات مطابقت دارد. به طور کلی کاهش رشد رویشی تا سطح شوری 20میلی مولار، روی همه پایه ها به جز لیموی آب و لیموشیرین تا حدود زیادی کم بوده و با افزایش سطح شوری، رشد رویشی پیوندک لیموشیرین به مقدار خیلی زیادی کاهش می یابد. با توجه به نتایج این آزمایش می توان گفت که بین پایه های مورد آزمایش از نظر مقدار کلروفیل در برگ پیوندک اختلاف وجود داشت و تحت تاثیر شوری، مقدار کلروفیل در برگ پیوندک روی همه پایه ها کم شد، ولی میزان کاهش کلروفیل در برگ پیوندک روی پایه لیموشیرین خیلی کمتر از سایر پایه ها بود. از این نظر ولکامریانا و بکرائی در حد واسط قرار دارند. پایداری غشاء های درون سلولی در برگ پیوندک روی پایه های مختلف متفاوت بود. در این رابطه به نظر می رسد که بر اثر شوری، غشاءها ی درون سلولی در برگ پیوندک روی پایه های ولکامریانا و لیموشیرین پایداری خود را بهتر از سایر پایه ها حفظ می کنند. پایه های مورد آزمایش از نظر درصد آب در برگ پیوندک اندکی با هم اختلاف داشتند و بر اثر شوری درصد آب در برگ پیوندک روی همه پایه کاهش یافت، ولی در مجموع میزان کاهش درصد آب در برگ پیوندک روی همه پایه ها تقریباً یکسان بود. در این رابطه ولکامریانا و لیموشیرین تا حدودی بهتر از سایر پایه ها بودند. شوری منجر به کاهش میزان رشد پیوندک روی پایه های مورد آزمایش می شود، ولی میزان کاهش رشد رویشی و در نهایت کاهش وزن بسته به نوع پایه متفاوت بود. از این نظر تاثیر شوری بر پیوندک روی پایه نارنج، خیلی بیشتر از سایر پایه ها بود. با توجه کل موارد یادشده، می توان گفت که نوع پایه تاثیر زیادی بر رشد و تحمل پیوندک لیموشیرین تحت تنش شوری دارد. از مجموع اطلاعات به دست آمده می توان گفت که تحت شرایط این آزمایش، ولکامریانا و تا حدودی بکرائی از پتانسیل خوبی در القاء تحمل به شوری لیموشیرین برخوردار می باشند.

پی نوشت ها :
 

*استادیار گروه باغبانی دانشگاه آزاد اسلامی واحد جهرم
**کارشناس ارشد باغبانی دانشگاه آزاد اسلامی واحد جهرم
***مربی آموزشی گروه باغبانی دانشگاه آزاد اسلامی واحد جهرم

نظرات() 
Cialis pills
جمعه 16 آذر 1397 05:08 ق.ظ

Thanks. I like this.
we recommend cheapest cialis cialis generico postepay cialis alternative comprar cialis navarr cialis generika calis canadian cialis generic cialis in vietnam viagra cialis levitra cialis online
buy cialis online without a prescription
پنجشنبه 15 آذر 1397 09:53 ق.ظ

Really quite a lot of valuable information!
brand cialis nl acheter cialis meilleur pri where to buy cialis in ontario wow cialis 20 cialis dosage opinioni cialis generico viagra or cialis il cialis quanto costa cialis daily viagra vs cialis
Cialis prices
چهارشنبه 14 آذر 1397 01:57 ب.ظ

Many thanks. Loads of tips!

deutschland cialis online achat cialis en itali cialis manufacturer coupon cialis bula cialis generic availability how much does a cialis cost cialis pas cher paris how to purchase cialis on line cialis canadian drugs brand cialis generic
Cialis pills
چهارشنبه 14 آذر 1397 02:29 ق.ظ

You said it nicely..
cialis e hiv cialis side effects compare prices cialis uk cialis tadalafil online cialis authentique suisse cialis kamagra levitra we choice cialis pfizer india click now buy cialis brand cialis herbs cialis australia org
buy cialis online no prescription
سه شنبه 13 آذر 1397 03:27 ب.ظ

You suggested this exceptionally well.
brand cialis nl tadalafil 20mg when can i take another cialis cialis daily dose generic cialis generico milano buying cialis in colombia generic low dose cialis prices for cialis 50mg cialis para que sirve dosagem ideal cialis
Cialis pills
سه شنبه 13 آذر 1397 04:04 ق.ظ

Awesome info. Thank you.
cialis great britain cialis 05 cialis generico postepay does cialis cause gout 200 cialis coupon cialis professional yohimbe dosagem ideal cialis preis cialis 20mg schweiz cialis prices tadalafil tablets
buy cheap cialis coupon
دوشنبه 12 آذر 1397 02:58 ب.ظ

Wonderful content, Thanks a lot.
how do cialis pills work cialis generico milano walgreens price for cialis link for you cialis price buy generic cialis cialis 200 dollar savings card cialis 200 dollar savings card what is cialis dosagem ideal cialis i recommend cialis generico
Cialis prices
دوشنبه 12 آذر 1397 03:47 ق.ظ

Fine stuff. Regards.
order cialis from india purchasing cialis on the internet buying cialis on internet cialis uk next day cialis daily reviews cialis coupons cialis et insomni cialis canadian drugs i recommend cialis generico generic cialis review uk
buy cheap cialis in canada
یکشنبه 11 آذر 1397 03:14 ب.ظ

Seriously a lot of fantastic knowledge.
cialis 10 doctissimo cipla cialis online cialis reviews prix cialis once a da sialis cialis generika in deutschland kaufen acquistare cialis internet pastillas cialis y alcoho canadian drugs generic cialis generico cialis mexico
Cialis prices
یکشنبه 11 آذر 1397 03:28 ق.ظ

Amazing tons of very good data!
cialis generique 5 mg we use it 50 mg cialis dose generic cialis 20mg tablets miglior cialis generico cialis usa cost cialis prezzo di mercato prices for cialis 50mg cialis generika cialis generico online cialis pills boards
buy tadalafil no prescription
شنبه 10 آذر 1397 03:52 ب.ظ

Appreciate it. A good amount of content!

cialis 20 mg effectiveness cialis uk india cialis 100mg cost we choice free trial of cialis side effects of cialis generic cialis click here cialis daily uk cialis super kamagra cialis diario compra cialis 5 mg schweiz
buy cialis delhi
شنبه 10 آذر 1397 03:04 ق.ظ

Very good advice. With thanks!
viagra cialis levitra cialis professional yohimbe cialis 5 mg scheda tecnica cialis reviews buy generic cialis warnings for cialis prices on cialis 10 mg we use it cialis online store cialis professional yohimbe cialis 20 mg cost
Cialis pills
جمعه 9 آذر 1397 03:47 ب.ظ

Whoa all kinds of wonderful knowledge.
generic cialis with dapoxetine cialis pills cialis 5mg billiger cialis price thailand cialis venta a domicilio cialis bula generico cialis mexico cialis 5 mg buy comprar cialis navarr dosagem ideal cialis
buy cialis us pharmacy
جمعه 9 آذر 1397 04:02 ق.ظ

Nicely put, With thanks!
generic cialis with dapoxetine prices for cialis 50mg cialis 5 mg funziona prices for cialis 50mg cialis generico in farmacia comprar cialis 10 espa241a we recommend cheapest cialis safe dosage for cialis cialis professional from usa effetti del cialis
Cialis prices
پنجشنبه 8 آذر 1397 04:39 ب.ظ

Awesome tips. Thank you!
wow cialis tadalafil 100mg buy cheap cialis in uk cialis savings card cialis 10mg prix pharmaci when can i take another cialis cialis 5 mg buy generic cialis tadalafil cialis baratos compran uk cialis diario compra cialis from canada
buy cialis medication
پنجشنبه 8 آذر 1397 04:41 ق.ظ

Terrific advice. Many thanks.
female cialis no prescription comprar cialis navarr tadalafil we choice free trial of cialis cilas cialis prezzo al pubblico we recommend cialis info cialis side effects online cialis enter site 20 mg cialis cost
Cialis prices
چهارشنبه 7 آذر 1397 04:13 ب.ظ

Nicely voiced genuinely. .
cialis italia gratis tadalafil 20 mg we use it 50 mg cialis dose cialis qualitat cialis generique 5 mg cialis farmacias guadalajara cialis tablets cialis online holland tadalafil 5mg cialis tablets
Buy cialis
چهارشنبه 7 آذر 1397 04:07 ق.ظ

You stated that wonderfully!
order generic cialis online cialis 20 mg best price tadalafil generic female cialis no prescription cialis sicuro in linea viagra vs cialis cialis prezzo in linea basso safe dosage for cialis buy name brand cialis on line cipla cialis online
buy levitra 10mg
جمعه 20 مهر 1397 01:01 ق.ظ

You definitely made your point.
levitra without a doctor prescription buy 10 mg levitra levitra 10 mg prezzo buy generic levitra levitra 10 mg prezzo cheap 20mg levitra buy levitra 20 mg vardenafil buy generic levitra buy 10 mg levitra
Online cialis
سه شنبه 10 مهر 1397 02:00 ب.ظ

Nicely put, Thanks!
pastillas cialis y alcoho cialis taglich we choice cialis pfizer india generic low dose cialis generic cialis pro cialis generico en mexico callus acheter cialis meilleur pri cialis side effects dangers price cialis per pill
Online cialis
یکشنبه 8 مهر 1397 09:05 ق.ظ

Thank you. Valuable stuff!
cialis diario compra usa cialis online cialis generic tadalafil buy cialis kaufen bankberweisung generico cialis mexico enter site 20 mg cialis cost cialis professional yohimbe cialis price thailand cheap cialis discount cialis
buy cheap cialis in canada
شنبه 7 مهر 1397 09:42 ق.ظ

Regards. A good amount of facts!

ou trouver cialis sur le net we recommend cialis info cialis pas cher paris tadalafil 20mg cialis 5 mg effetti collateral cialis para que sirve cialis tablets australia cialis generique tadalafil 5mg cialis prezzo al pubblico
canadian pharmacy world
شنبه 31 شهریور 1397 10:43 ب.ظ

Seriously all kinds of useful tips.
canada rx canadian drug canadian mail order pharmacies buy viagra usa canadian pharmacy cialis canadian medications, liraglutide canada medications cheap canada online pharmacies canadian pharmacy viagra trust pharmacy canada
viagraessale.com
چهارشنبه 28 شهریور 1397 11:35 ب.ظ

Seriously plenty of valuable tips.
cialis y deporte generic low dose cialis cialis online comprar cialis navarr 40 mg cialis what if i take cialis pills tadalafil order a sample of cialis cialis daily reviews cialis alternative
http://viagravipsale.com/
سه شنبه 27 شهریور 1397 08:28 ب.ظ

Fine knowledge. Appreciate it.
cialis for sale enter site 20 mg cialis cost enter site very cheap cialis wow cialis 20 cialis para que sirve dose size of cialis viagra cialis levitra prezzo cialis a buon mercato weblink price cialis cialis cuantos mg hay
viagravipsale.com
پنجشنبه 15 شهریور 1397 10:33 ق.ظ

Really lots of excellent advice!
we use it 50 mg cialis dose tarif cialis france cialis prezzo al pubblico how much does a cialis cost how much does a cialis cost cialis 5 mg scheda tecnica cialis online tadalafil 5mg we choice cialis pfizer india buy cialis online
buy viagra usa
چهارشنبه 14 شهریور 1397 02:16 ق.ظ

Amazing posts. With thanks!
canadian medications list canadian discount pharmacies in canada Northwest Pharmacy cialis canadian pharmacy northwest pharmacy canada canadian pharmacy uk delivery pharmacy canada best canada pharmaceuticals online trust pharmacy canada canada drug
viagra generic
سه شنبه 13 شهریور 1397 07:35 ق.ظ

Many thanks. Excellent information.
low price viagra buy viagra online cheap uk how to buy viagra cheap where to buy viagra over the counter viagra pfizer buy online viagra online with a prescription order viagra online uk how can i buy viagra buy viagra online uk generic sildenafil
cialisky.com
دوشنبه 12 شهریور 1397 06:02 ق.ظ

Excellent advice. Many thanks!
we use it cialis online store cialis online napol cialis prices cialis soft tabs for sale cialis dosage amounts generic cialis tadalafil buying brand cialis online canadian drugs generic cialis prix cialis once a da cialis 50 mg soft tab
http://cialisvbuy.com/
یکشنبه 11 شهریور 1397 03:31 ب.ظ

Tips clearly utilized..
cialis diario compra generic cialis at walmart if a woman takes a mans cialis cialis 5 mg funziona cialis online nederland discount cialis cialis kamagra levitra cialis super acti how does cialis work achat cialis en suisse
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30

نظرسنجی

    وبلاگ را چگونه ارزیابی میکنید ؟










تبلیغات پیامکی تبلیغات پیامکی

آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :