تبلیغات
گفتمان خاكشناسی - مقاله اثر نوع پایه و شوری بر رشد رویشی، مقدار کلروفیل، نشت یون و مقدار آب نسبی برگ لیمو شیرین

گفتمان خاكشناسی

به امید روزی كه قدر خاك را هم بدانیم

 

 در مقایسه با سایر محصولات باغبانی، گونه های مرکبات جزء گیاهان حساس به شوری دسته بندی می شوند. یکی از راه های توسعه تحمل به شوری در مرکبات، پیوند ارقام تجاری حساس به شوری روی پایه های مقاوم می باشد. لیموشیرین، یکی از گونه های مرکبات است که  . . .


اثر نوع پایه و شوری بر رشد رویشی، مقدار کلروفیل، نشت یون و مقدار آب نسبی برگ لیمو شیرین


 

نویسندگان:عبدالحسین ابوطالبی*
حامد حسن زاده**
محمد صادق عربزادگان***



چکیده
 

در مقایسه با سایر محصولات باغبانی، گونه های مرکبات جزء گیاهان حساس به شوری دسته بندی می شوند. یکی از راه های توسعه تحمل به شوری در مرکبات، پیوند ارقام تجاری حساس به شوری روی پایه های مقاوم می باشد. لیموشیرین، یکی از گونه های مرکبات است که به شوری آب و خاک حساس بوده و تحت این شرایط کاهش شدیدی در رشد و عملکرد خواهد داشت. این پژوهش به منظور بررسی تأثیر پایه های مختلف در مقاومت به شوری پیوندک لیموشیرین (Citrus Limetta L) انجام گرفت. پایه های مورد نظر در این پژوهش شامل نارنج (C. aurantium)، لیموشیرین (C. limetta)، لیموی آب (C.aurantifolia)، ولکامریانا (C. volkameriana)، و بکرائی C.reticulata× C.limetta)، بود. دانهال های یکساله پایه های مورد بررسی در گلدان های حاوی خاک آهکی (ph=8.2) کشت شد و پس از استفرار با پیوندک لیموشیرین به روش سپری کوپیوند شدند و پس از رشد کافی به مدت 10 هفته تحت تیمار قرار گرفتند. تیمارهای شوری در این پژوهش در چهار سطح صفر، 40،20، و 60 میلی مول در لیتر کلرید سدیم، در نظر گرفته شد. در پایان آزمایش درصد نشت یون، درصد آب، مقدار کلروفیل در برگ پیوندک و وزن تر و خشک پیوندک اندازه گیری شد. بر اساس نتایج مقدار کلروفیل، درصد آب، درصد نشت یون و وزن تر و خشک پیوندک روی پایه های مختلف متفاوت بود و تحت تاثیر شوری تغییرات متفاوتی بسته به نوع پایه در هر کدام از شاخص های فوق به وجود آمد. تحت شرایط این آزمایش، پایه ولکامریانا و تا حدودی بکرائی از پتانسیل خوبی در القاء تحمل به شوری در پیوندک لیموشیرین برخوردار بودند.
کلمات کلیدی: مرکبات، لیموشیرین، شوری، پایه های مرکبات

مقدمه
 

تنش شوری از زمان های قدیم تا حال عامل مهمی در تاریخ بشر و سیستم های کشاورزی بوده است که می تواند، به علت حضور مواد معدنی زیاد در خاک و یا تجمع بیش از حد نمک در خاک آبیاری شده، موجب اختلال در رشد ونمو گیاه شود. مسئله شوری یکی از بزرگترین عوامل محدود کننده رشد گیاهان و تولید محصولات کشاورزی در جهان می باشد. به طور کلی نتایج مطالعات انجام شده نشان میدهد که تأثیر شوری بر رشد و متابولیسم گیاهان در نتیجه کاهش پتانسیل اسمزی ناشی از تجمع نمک و سمیت یون ها می باشد. تحت تنش شوری جنبه های مختلفی از رشد و متابولیسم گیاهی تحت تأثیر قرار می گیرند.
در این زمینه، فتو سنتز،احیاء نیترات، و به هم خوردن تعادل داخلی تنظیم کننده های رشد گیاهی، از مهم ترین مواردی هستند که توسط پژوهشگران مورد بررسی قرار گرفته اند. علائم تنش شوری شبیه علائمی است که در گیاهان تحت تنش خشکی دیده می شود. با این تفاوت که گیاه متاثر از تنش شوری معمولا دچار پژمردگی نمی شود. این مسئله به خاطر اثرات اسمزی است که طی آن روابط آبی درون گیاه دچار اختلال می شود. در این رابطه سه تغییر مهم در روابط آبی گیاه اتفاق می افتد که شامل تغییر اسمزی، کاهش تورژسانس و کاهش خاصیت ارتجاعی دیواره سلولی است. این تغییرات منتج از کاهش میزان آب در گیاه است و کمبود آب از طریق تأثیر بر میزان باز بودن روزنه ها، فعالیت گیاه را تحت تأثیر قرار می دهد.
در مقایسه با سایر محصولات باغبانی، گونه های مرکبات جزء گیاهان خیلی حساس به شوری دسته بندی می شوند. با این وجود، توان تحمل به شوری در بین گونه های مختلف متفاوت می باشد. از آنجائی که گونه های تجار ی مرکبات بصورت پیوندی تکثیر می شوند، میزان تحمل پیوندک به شوری، بستگی زیادی به نوع پایه آنها دارد. عوامل تاثیرگذار بر واکنش درختان مرکبات نسبت به شوری مشخص شده اند که شامل سطوح شوری برای شروع سمیت و همچنین افت عملکرد در درختان بالغ است. مطالعات متعدد نشان داده است که مرکبات با سازوکارهای مختلفی نسبت به شوری تحمل نشان می دهند که این سازوکارها شامل پایه ها است. این گیاهان می توانند از این طریق نسبت به محدود کردن ورود عناصر شوری در سطوح سمی به درون گیاه جلوگیری کنند.
بسته به نوع خاک، آب آبیاری و دور آبیاری، شوری خاک ممکن است در فواصل بین آبیاری ها به چندین برابر برسد. به همین دلیل اصلاح و شناسایی مداوم پایه ها و یا ترکیبات پایه و پیوندک به منظور پرورش و حفاظت مرکبات در محیط هایی که شوریشان در حال افزایش است، بسیار ضروری است. در این راستا، شناخت واکنش گونه های مختلف مرکبات تحت تنش شوری و همچنین بررسی اثر ترکیبات مختلف پایه و پیوندک بر یکدیگر، می تواند کمک مؤثری در توسعه تحمل به شوری نموده و از مشکلات سر راه تولید این محصول کاسته شود. بر این اساس یکی از راه های توسعه تحمل به شوری در مرکبات، پیوند ارقام تجاری و حساس به شوری روی پایه های مقاوم به شوری می باشد.
در کشور ما ارقام مختلف مرکبات تحت کشت است. لیموشیرین یکی از گونه های مرکبات است که تولید آن در تعداد معدودی از کشورها از جمله ایران صورت می گیرد. لیموشیرین به شوری آب و خاک خیلی حساس بوده و تحت این شرایط، کاهش شدیدی در رشد و عملکرد خواهد داشت. در دنیا مطالعات زیادی در رابطه با واکنش گونه ها و ارقام مختلف مرکبات تحت شرایط شوری صورت گرفته است، لیکن در رابطه با لیموشیرین، اطلاعات اندکی در دسترس می باشد. بر این اساس، هدف از این تحقیق بررسی تاثیر نوع پایه و شوری بر رشد رویشی، مقدار کلروفیل، نشت یون و مقدار آب نسبی لیموشیرین در خاک غالب منطقه جنوب (شهرستان جهرم) با خصوصیات آهکی بوده است.

مواد و روش ها
 

این تحقیق به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی در چهار تکرار روی دانهال های یک ساله 5 نوع پایه مرکبات، در گلخانه بخش باغبانی دانشگاه آزاد اسلامی واحد جهرم (متوسط دما 35-22 درجه سانتی گراد، رطوبت نسبی 75-45 درصد و بدون نور مصنوعی) انجام گرفت. فاکتور شوری در چهار سطح صفر، 40،20و60 میلی مول در لیتر کلرید سدیم و پایه ها در 5 سطخ شامل نارنج معمولی، لیموی آب، لیموشیرین، ولکامریانا و بکرائی بود. دانهال های یک ساله و یکنواخت 5 پایه فوق در گلدان های 5 لیتری حاوی خاک غالب شهرستان جهرم، با خصوصیات خاک آهکی (جدول 1) کاشته شد. پس از این که دانهال ها کاملاً مستقر شدند و رشد مجدد آغاز نمودند (چهار ماه)، عمل پیوند به روش سپری با استفاده از پیوندک لیمو یرین انجام شد. 30 روز پس از انجام پیوند، پایه از بالای محل پیوند قطع گردید و از این مرحله مدت 6 ماه به پیوندک اجازه رشد داده شد. سپس تیمارهای شوری اعمال گردید. جهت اجتناب از ایجاد شوک ناشی از شوری، مقادیر نمک در هر یک از تیمارها تدریجا به آب آبیاری (استحصالی از چاه عمیق)، اضافه شد تا نهایتا پس از چهار دوره آبیاری، نمک مصرفی به اندازه تیمار مورد نظر رسید. از این مرحله به بعد، دانهال ها به مدت 10 هفته تحت تیمار شوری قرار گرفتند. آبیاری دانها ل های شاهد، تنها با آب آبیاری صورت گرفت. در خلال دوره آزمایش، هیچ گونه کودی مصرف نگردید. آبیاری طور ی انجام می شد که رطوبت گلدان ها در حد ظرفیت مزرعه نگه داری شود (جدول 2). در پایان آزمایش میزان سبزینه برگ در چهار برگ کاملا رشد کرده در هر دانهال با استفاده از دستگاه کلروفیل سنج (مینولتا مدل SPAD-502) اندازه گیری شد و جهت اندازه گیری درصد آب و درصد نشت یون از هر دانهال، 4 عدد برگ سالم و یکنواخت جدا گردید و سپس ساقه ها از محل پیوند جدا شد و پس از اندازه گیری وزن تر، داخل پاکت های کاغذی بسته بندی شدند و جهت خشک شدن و رسیدن به وزن ثابت به آون با دمای 75 درجه سانتی گراد منتقل شدند.
مقدار آب نسب در برگ تازه به روش چرکی و همکاران، اندازه گیری شد. بدین منظور در هر تکرار از 4 بر گ، 4 دیسک به قطر یک سانتی متر تهیه گردید و به وسیله ترازوی دیجیتال با دقت یک ده هزارم گرم وزن تر آنها مشخص گردید. دیسک های برگ به مدت 4 ساعت به آب مقطر منتقل و وزن آماس آنها مشخص شد. این دیسک ها درون ظروف جداگانه به آون با دمای 70 درجه سانتی گراد منتقل گردید و پس از 24 ساعت وزن خشک آنها به دست آمد و در نهایت مقدرا آب نسبی با استفاده از فرمول زیر محاسبه گردید:
مقدار آب نسبی=100× {(وزن خشک - وزن آماس) / (وزن خشک - وزن تر)}
اندازه گیری درصد نشت یون می تواند شاخص خوبی در تعیین میزان پایداری غشاء باشد. درصد نشت یون به روش لوتس و همکاران، اندازه گیری شد. بدین منظور برگ های تازه به طور دقیق با مواد شوینده و آب مقطر شسته شد و سپس با آب دوباره تقطیر آبکشی گردید. از هر برگ، 2 دیسک به قطر یک سانتی متر تهیه گردید و درون ارلن های حاوی 10 میلی لیتر آب دوبار تقطیر منتقل شد و در دمای اطاق (25 درجه سانتی گراد) روی شیکر قرار گرفت و پس از 24 ساعت هدایت الکتریکی آب داخل ارلن به وسیله ای سی متر مدل (Aqualytic Sensdirect CD24)، اندازه گیری شد (Lt). ظرف های حاوی نمونه به مدت یک ساعت درون اتوکلاو در دمای 120 درجه سانتی گراد قرار گرفت. مجدداً هدایت الکتریکی نمونه ها اندازه گیری شد (LO). در نهایت درصد نشت یون با فرمول زیر محاسبه گردید:
100×(LT/LO)= درصد نشت یون
جهت تبدیل اطلاعات بدست آمده از دستگاه کروفیل سنج به مقدار کلروفیل برگ، تعداد 10 برگ به طور تصادفی انتخاب و میزان سبزینه آنها با دستگاه کلروفیل سنج اندازه گیری شد. سپس مقدار کلروفیل در هر کدام از نمونه ها به روش موران و پورات، اندازه گیری شد و در نهایت با استفاده از روش رگرسیون، اعدا قرائت شده توسط دستگاه کلروفیل سنج به میلی گرم کلروفیل در گرم وزن تازه برگ تبدیل شد.
کلیه اطلاعات به دست آمده توسط نرم افزار رایانه ای MSTAT-C تجزیه و تحلیل آماری شد. و میانگین ها توسط آزمون چند دامنه ای دانکن در سطح یک درصد مورد مقایسه قرا ر گرفتند.

بحث و نتیجه گیری
 

تأثیر نوع پایه و شوری بر درصد نشت یون در برگ پیوندک لیموشیرین
 

مقایسه میانگین ها نشان داد که نوع پایه تأثیر زیادی بر پایداری غشاء و میزان نشت یون دارد. در تیمار شاهد بالاترین درصد نشت یون (11/8 درصد) در برگ پیوندک روی پایه بکرائی بود. در این رابطه نوع پایه اثر معنی دار بر درصد نشت یون در برگ پیوندک داشت. تیمارهای شوری، درصد نشت یون را در برگ پیوندک روی همه پایه ها افزایش داد. لیکن میزان افزایش بسته به نوع پایه متفاوت بود. بطور کلی بین تیمار شاهد و سایز تیمارها از نظر درصد نشت یون اختلاف معنی داری در سطح یک درصد وجود داشت و از مجموع تیمارها نیز بین پایه های مورد آزمایش از نظر درصد نشت یون اختلافی معنی دار در سطح یک درصد آزمون دانکن مشاهده شد و ترتیب آن از بیشترین به کمترین به صورت نارنج، بکرائی، لیموی آب، لیموشیرین و ولکامریانا بود (جدول 3).
با توجه به نتایج جدول 3، درصد نشت یون در برگ پیوندک با توجه به نوع پایه متفاوت است. این مسئله می تواند ناشی از اختلاف پایه های مختلف در ارسال یون ها، خصوصا، کلر و سدیم به پیوندک باشد. گزارش شده است که وجود یون های کلر و سدیم در سلول منجر به تولید رادیکال های آزاد درون سلول شده و طی آن چربی های غیراشباع موجود در غشاء های داخل سلول اکسیده شده و ساختار غشاء دچار اشکال می شود. بر اساس نتایج، پایه ولکامریانا کمترین درصد نشت یون را به خود اختصاص داده است.

تأثیر نوع پایه و تیمارهای شوری بر درصد آب در پیوندک
 

مقایسه میانگین ها نشان داد که درصد آب در برگ پیوندک تحت تأثیر نوع پایه متفاوت است در تیمار شاهد، بالاترین درصد آب (93/2 درصد)، در برگ پیوندک روی پایه لیموشیرین و کمترین آن (87درصد)، در برگ پیوندک روی پایه ولکامریانا بود. به طور کلی بین تیمارها از نظر درصد آب در پیوندک اختلاف معنی دار وجود داشت. از مجموع تیمارها بین پایه های مختلف از نظر درصد آب در برگ پیوندک، اختلاف خیلی زیادی مشاهده نشد و تنها بین پایه های لیموشیرین و لیموی آب از نظر مقدار آب در برگ پیوندک اختلاف معنی دار در سطح یک درصد وجود داشت (جدول 4).
اختلاف در میزان آب در برگ پیوندک مرکبات تحت تاثیر نوع پایه توسط سایر پژوهشگران، نیز گزارش شده است. با توجه به نتایج جدول 4، درصد آب در برگ پیوندک روی همه پایه ها به جز لیموشیرین در شوری 20 میلی مولار افزایش یافت و با افزایش سطح شوری کاهش یافته است که با یافته های سایر محققان، در مورد سایرگیاهان و ذکری، در مورد مرکبات مطابقت دارد. گزارش شده است که کاهش فشار آماس و طی آن کاهش رشد، یکی از مهم ترین اثرات شوری بالا در گلیکوفیت هاست. گزارش شده است که تحت شرایط شور علاوه بر این که میزان مهیا بودن آب در خاک برای ریشه کم می شود، بر اثر کاهش رشد ریشه میزان جذب آب هم کم شده و میزان کشش پذیری دیواره سلولی هم کم می شود .این مسئله به این خاطر است که تحت شرایط شوری، سدیم جایگزین کلسیم در دیواره سلولی می شود. در اثر این پدیده، کشش پذیری دیواره سلولی کم شده و طی آن میزان رشد، فشار آماس و به دنبال آن میزان آب داخل سلول ها کم خواهد شد.

تأثیر نوع پایه و شوری بر میزان کلروفیل در برگ پیوندک لیموشیرین
 

مقایسه میانگین ها نشان داد که نوع پایه بر میزان کلروفیل برگ پیوندک تأثیر دارد. در تیمار شاهد بالاترین مقدار کلروفیل (65/50 میلی گرم در گرم برگ تازه) در برگ پیوندک روی پایه لیموی آب و کمترین آن (54/7 میلی گرم در گرم برگ تازه)، در برگ پیوندک روی پایه لیموشیرین بود. بر اثر شوری مقدار کلروفیل در برگ پیوندک روی همه پایه ها کاهش یافت و این کاهش در تمام سطوح شوری مشاهده شد ولی میزان کاهش وابستگی شدید ی به نوع پایه داشت. به طور کلی بین تیمار شاهد و سایر تیمارها از نظر مقدار کلروفیل برگ اختلاف معنی دار در سطح یک درصد وجود داشت و بالاترین مقدار کلروفیل در برگ گیاهان تیمار شاهد بود. در مجموع آزمایش نیز بین پایه های مختلف از نظر مقدار کلروفیل برگ پیوندک اختلاف معنی دار وجود داشت و ترتیب آن از بیشترین به کمترین به صورت لیموی آب، ولکامریانا و نارنج در یک سطح، بکرائی و لیموشیرین بود (جدول 5).
نتایج جدول 5، حاکی از تاثیر شوری بر کاهش مقدار کلروفیل در برگ پیوندک است. ولی میزان کاهش بسته به نوع پایه متفاوت می باشد که این مسئله را می توان به توان پایه های مختلف در جذب و ارسال عناصر معدنی به پیوندک دانست. در گزارش سایر محققان، نیز نوع پایه بر میزان کلروفیل برگ پیوندک موثر گزارش شده است که با نتایج بدست آمده مطابقت دارد.

تاثیر شوری بر درصد کاهش وزن تر و خشک پیوندک
 

مقایسه میانگین ها نشان داد که شوری منجر به کاهش وزن تر پیوندک نسبت به شاهد شده است. لیکن میزان کاهش بسته به نوع پایه و سطح شوری متفاوت بود. به طور کلی بین سطوح مختلف شوری از نظر درصد کاهش وزن تر پیوندک نسبت به شاهد افزایش معنی دار وجود داشت و از مجموع تیمارها نیز نوع پایه تاثیر زیادی در درصد کاهش وزن تر پیوندک داشت و این تأثیر از بیشترین به کمترین به صورت نارنج، بکرائی، لیموشیرین، لیموی آب و ولکامریانا بود (جدول 6).
مقایسه میانگین ها نشان داد که وزن خشک پیوندک نیز تحت تأثیر نوع پایه و شوری قرار داشته و افزایش سطح شوری منجر به کاهش وزن خشک پیوندک می شود. به طور کلی بین تیمارها از نظر درصد کاهش وزن خشک پیوندک نسبت به شاهد اختلاف معنی دار در سطح یک درصد وجود داشت و از مجموع آزمایش نیز بین پایه های مختلف از نظر درصد کاهش وزن خشک پیوندک اختلاف معنی دار مشاهده شد(جدول 7).
نتایج موجود در جداول 6و7، حاکی از تاثیر شوری بر میزان کاهش رشد رویشی پیوندک تحت تنش شوری می باشد. ولی میزان کاهش بسته به نوع پایه متفاوت است. این نتایج با نتایج بدست آمده توسط سایر محققان، در مورد نارنج و سایر ارقام مرکبات مطابقت دارد. به طور کلی کاهش رشد رویشی تا سطح شوری 20میلی مولار، روی همه پایه ها به جز لیموی آب و لیموشیرین تا حدود زیادی کم بوده و با افزایش سطح شوری، رشد رویشی پیوندک لیموشیرین به مقدار خیلی زیادی کاهش می یابد. با توجه به نتایج این آزمایش می توان گفت که بین پایه های مورد آزمایش از نظر مقدار کلروفیل در برگ پیوندک اختلاف وجود داشت و تحت تاثیر شوری، مقدار کلروفیل در برگ پیوندک روی همه پایه ها کم شد، ولی میزان کاهش کلروفیل در برگ پیوندک روی پایه لیموشیرین خیلی کمتر از سایر پایه ها بود. از این نظر ولکامریانا و بکرائی در حد واسط قرار دارند. پایداری غشاء های درون سلولی در برگ پیوندک روی پایه های مختلف متفاوت بود. در این رابطه به نظر می رسد که بر اثر شوری، غشاءها ی درون سلولی در برگ پیوندک روی پایه های ولکامریانا و لیموشیرین پایداری خود را بهتر از سایر پایه ها حفظ می کنند. پایه های مورد آزمایش از نظر درصد آب در برگ پیوندک اندکی با هم اختلاف داشتند و بر اثر شوری درصد آب در برگ پیوندک روی همه پایه کاهش یافت، ولی در مجموع میزان کاهش درصد آب در برگ پیوندک روی همه پایه ها تقریباً یکسان بود. در این رابطه ولکامریانا و لیموشیرین تا حدودی بهتر از سایر پایه ها بودند. شوری منجر به کاهش میزان رشد پیوندک روی پایه های مورد آزمایش می شود، ولی میزان کاهش رشد رویشی و در نهایت کاهش وزن بسته به نوع پایه متفاوت بود. از این نظر تاثیر شوری بر پیوندک روی پایه نارنج، خیلی بیشتر از سایر پایه ها بود. با توجه کل موارد یادشده، می توان گفت که نوع پایه تاثیر زیادی بر رشد و تحمل پیوندک لیموشیرین تحت تنش شوری دارد. از مجموع اطلاعات به دست آمده می توان گفت که تحت شرایط این آزمایش، ولکامریانا و تا حدودی بکرائی از پتانسیل خوبی در القاء تحمل به شوری لیموشیرین برخوردار می باشند.

پی نوشت ها :
 

*استادیار گروه باغبانی دانشگاه آزاد اسلامی واحد جهرم
**کارشناس ارشد باغبانی دانشگاه آزاد اسلامی واحد جهرم
***مربی آموزشی گروه باغبانی دانشگاه آزاد اسلامی واحد جهرم

نظرات() 
feet issues
یکشنبه 26 شهریور 1396 03:18 ب.ظ
With havin so much written content do you ever run into
any problems of plagorism or copyright infringement?
My site has a lot of completely unique content I've either authored myself or outsourced but it seems a lot of it is popping it up all over the internet
without my permission. Do you know any solutions
to help protect against content from being stolen? I'd truly appreciate it.
lizzettevalcourt.wordpress.com
چهارشنبه 7 تیر 1396 08:52 ب.ظ
Amazing issues here. I'm very happy to see your post. Thanks a lot and I am taking a look forward to contact you.
Will you please drop me a e-mail?
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر

نظرسنجی

    وبلاگ را چگونه ارزیابی میکنید ؟










تبلیغات پیامکی تبلیغات پیامکی

آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :