تبلیغات
گفتمان خاكشناسی - استفاده‌ از كرمهای‌ خاكی‌ جهت‌ حاصلخیزی‌ خاكهای‌ زراعی‌ در كشاورزی‌ پایدار

گفتمان خاكشناسی

به امید روزی كه قدر خاك را هم بدانیم


استفاده‌ از سموم‌ و كودهای‌ شیمیایی‌ در مزارع‌ علیرغم‌ بازدهی‌ اولیه‌ خوبی‌ كه‌ از خود نشان ‌می‌دهد اما عملاً در درازمدت‌ اثرات‌ سویی‌ برجا می‌گذارد. همچنین‌ به‌دلیل‌ علاقه‌ زارعین‌ به‌ مصرف‌كودهای‌ شیمیایی‌، استعمال‌ كودهای‌ آلی‌ كه‌ جهت‌ بهبود خصوصیات‌ فیزیكی‌، شیمیایی‌ و بیولوژیكی‌ خاك الزامی‌ می‌باشد، در اكثر موارد به‌ بوته‌ فراموشی‌ سپرده‌ شده‌است‌ كه‌ این‌ امر سبب . . .(این مطلب را بصورت کام در ادامه مطلب مشاهده فرمایید)

ستفاده‌ از كرمهای‌ خاكی‌ جهت‌ حاصلخیزی‌ خاكهای‌ زراعی‌ در كشاورزی‌ پایدار


مقـدمـه‌ :

استفاده‌ از سموم‌ و كودهای‌ شیمیایی‌ در مزارع‌ علیرغم‌ بازدهی‌ اولیه‌ خوبی‌ كه‌ از خود نشان ‌می‌دهد اما عملاً در درازمدت‌ اثرات‌ سویی‌ برجا می‌گذارد. همچنین‌ به‌دلیل‌ علاقه‌ زارعین‌ به‌ مصرف‌كودهای‌ شیمیایی‌، استعمال‌ كودهای‌ آلی‌ كه‌ جهت‌ بهبود خصوصیات‌ فیزیكی‌، شیمیایی‌ و بیولوژیكی‌ خاك الزامی‌ می‌باشد، در اكثر موارد به‌ بوته‌ فراموشی‌ سپرده‌ شده‌است‌ كه‌ این‌ امر سبب ‌تراكم‌ و فشردگی‌ خاكهای‌ زراعی‌ گشته‌ و نفوذپذیری‌ آنها را كاهش‌ می‌دهد. تداوم‌ این‌ روند و افزایش‌ مصرف‌ بی‌رویه‌ كودهای‌ شیمیایی‌ تخریب‌ هرچه‌ بیشتر ساختمان‌ خاك‌، كاهش‌ شدید در مقدار مواد آلی‌ ـ به‌دلیل‌ نسبت‌ C/N پایین‌ ـ و نهایتا افزایش‌ وزن‌ مخصوص‌ خاكهای‌ زراعی‌ را سبب‌شده‌است‌. همزمان‌ با تداوم‌ این‌ روند غلط، یعنی‌ كاهش‌ مصرف‌ كودهای‌ آلی‌ و افزایش‌ مقدار كودهای‌ شیمیایی‌ در واحد سطح‌، مشكل‌ بعدی‌ كه‌ خواه‌ناخواه‌ مطرح‌ می‌گردد عدم‌ رعایت‌ تناسب ‌عناصر غذایی‌ در خاك‌ و در نتیجه‌ اثرات‌ سوء آن‌ در گیاهان‌ زراعی‌ است‌ (ملكوتی‌ 1374).

با پیشرفت‌ فنّاوری‌ كشاورزی‌، كشورهای‌ پیشرفته‌ توانسته‌اند با بكارگیری‌ روشهای‌ طبیعی‌ ضمن‌ جلوگیری‌ از تخریب‌ زمینهای‌ كشاورزی‌ با اصلاح‌ و تقویت‌ آنها، بازدهی‌ و سودآوری‌ زمینها را نیز افزایش‌ دهند. یكی‌ از روشهای‌ معمول‌ كه‌ چند دهه‌ است‌ در دنیا متداول‌ گردیده‌ و سالیان‌ قبل‌كارهای‌ اساسی‌ و پایه‌ای‌ آن‌ در سایر كشورهای‌ جهان‌ بنیان‌ گذاشته‌ شده‌است‌، استفاده‌ از كرمهای‌خاكی‌ به‌صورت‌ مستقیم‌ و غیرمستقیم‌ می‌باشد. این‌ جانوران‌ با انجام‌ تغییر و تبدیلات‌ فیزیكی‌ و مكانیكی‌ مفید بر روی‌ خاك‌ (مستقیم‌) و همچنین‌ با افزودن‌ بیوهوموس‌ حاصل‌ از فعالیت‌های‌ حیاتی ‌كرم‌های‌ خاكی‌ به‌ زمین‌های‌ زراعی‌ (غیرمستقیم‌) حاصلخیزی‌ خاكها را چندین‌ برابر نموده‌ و اصلاح‌ آن ‌را در كوتاهترین‌ زمان‌ ممكن‌ میسر می‌سازند (Zicsi 1975).

خلاصه‌ حاضر نتیجه‌ مطالعات‌ و بررسیهای‌ به‌عمل‌ آمده‌ توسط جمعی‌ از محققان‌ زیست‌شناسی‌ و كشاورزی‌ كشور بوده‌ و سعی‌ براین‌ است‌ كه‌ فواید استفاده‌ از كرمهای‌ خاكی‌ در رسیدن‌ به‌ یك‌كشاورزی‌ پایدار بیان‌ گردد.

 

 اثرات‌ كرمهای‌ خاكی‌ بر روی‌ خاكهای‌ كشاورزی‌

1ـ اثرات‌ بیولوژیك‌:

اصلاح‌ خاكهای‌ كشاورزی‌ توسط كرمهای‌ خاكی‌ به‌ دو صورت‌ انجام‌ می‌گیرد: یا از طریق‌ افزودن ‌كرم‌ بطور مستقیم‌ به‌ خاك‌ و یا با افزودن‌ مدفوعات‌ آنها كه‌ همان‌ بیوهوموس‌ است‌. هوموس‌ كرمهای ‌خاكی‌ را كرمی‌‌كمپوست ‌(1) می‌نامند و آن‌ عبارت ‌است‌ از فضولات‌ كرمهایی‌ كه‌ از زباله‌ شهری‌، كودگاوی‌، لجن‌ فاضلاب‌ خانگی‌ و یا هر ماده ‌آلی‌ دیگر تغذیه‌ كرده‌باشند.

یكی ‌از اعمال‌ مهم‌ كرمهای‌ خاكی در این‌ است‌ كه‌ بطور غریزی‌ باكتریهای‌ غیرهوازی‌ و قارچها را كه‌ حضور آنها نامطلوب‌ می‌‌باشند، می‌‌خورند و مانع‌ از تكثیر آنها در محیط می‌‌گردند همچنین‌ از بذر علفهای‌ هرز نیز تغذیه‌ می‌‌نمایند. آنها مواد آلی‌ را به‌ ذرات‌ خیلی‌ ریز خرد كرده‌ و فعالیتهای‌ میكروبهای‌ مفید را به ‌سبب‌ افزایش‌ سطح‌ كود، بالا می‌برند. اطراف‌ این‌ مواد به‌هنگام‌ دفع‌ از بدن‌ كرم‌، غشایی‌ پوشیده ‌می‌شود كه‌ به‌ معدنی‌ شدن‌ و آزادسازی‌ تدریجی‌ موادغذایی‌ كرمی‌‌كمپوست‌ حاصل‌ كمك‌ می‌كند(فرمحمدی‌ 1374).

دانشمندان‌ كشف‌ كرده‌اندكه‌ باكتریهایی‌ كه‌ توسط كرمهای‌ خاكی‌ پرورش‌ می‌یابند از دسته ‌ازتوباكترها بوده‌ و قادرند ازت‌ را تثبیت‌ و فسفر را قابل‌دسترس‌ سازند. همچنین‌ قادرند انواع ‌ویتامینها و هورمونهای‌ گیاهی‌ را تولید نمایند كه‌ به‌همراه‌ فضولات‌ آنها دفع‌ می‌گردد. كرمی‌كمپوست‌ از نظر كیفیت‌ معادل‌ بهترین‌ هوموس‌ خاك‌ است‌ كه‌ به‌وسیله‌ عوامل‌ طبیعی‌ تولید می‌شود. كیفیت‌ كرمی‌‌كمپوست‌ به‌ نوع‌ غذا یا زباله‌ای‌ كه‌ كرمها تغذیه‌ كرده‌اند، بستگی ‌تام‌ دارد، كرمی‌كمپوستها گرچه‌ اندك‌ تفاوتی‌ جزئی‌ باهم‌ دارند اما در تجزیه‌ همگی‌ آنها مقادیر زیادی‌ كلسیم‌، پتاسیم‌، سدیم‌ و اسیدفسفریك‌ محلول‌ دیده‌ می‌شود. بیشتر ازت‌ موجود در كرمی‌‌كمپوست‌ به‌ شكل ‌آلی‌ مانند اوره‌، اسیداوریك‌ و اسیدهومیك‌ بوده‌ و باقیمانده‌ آن‌ به‌صورت‌ آمونیم‌ و نیترات‌ است‌. این‌كود حاوی‌ مقادیر زیادی‌ هورمونهای‌ گیاهی‌ می‌باشد. كرمی‌‌كمپوست‌ در خواص‌ فیزیكی‌، شیمیایی‌ و بیولوژیك‌ خاك‌ تأثیر به‌سزایی‌ دارد، زیرا دارای‌ عناصر غذایی‌ بسیارغنی‌ بوده‌ (مانند ازت‌) كه‌ آنها را به‌تدریج‌ در اختیار گیاه‌ قرار می‌دهد این‌ نكته‌ از نظر حاصلخیزی‌ خاك‌ بسیار پراهمیت‌ است‌. همچنین‌ چندین‌ برابر وزن‌ خود، آب‌ در درون‌ ذراتش‌ ذخیره‌ كرده‌ و نهایتا دانه‌بندی‌ و قدرت‌ نگهداری ‌موادغذایی‌ موردنیاز گیاهان‌ را فراهم‌ می‌نماید(Edward 1983).

 

2ـ اثرات‌ مكانیكی‌ و فیزیكی:

این‌ اثرات‌ بسیار زیاد و مشهود می‌باشد كه‌ در اینجا ما عمده‌ترین‌ آنها را به‌شرح‌ ذیل‌ بیان‌ می‌نمائیم‌:

 

2ـ1 ـ اختلاط ذرات‌ خاك:

گونه‌های‌ حفار كرم‌خاكی‌ در فرآیند اختلاط نقش‌ اصلی‌ را به‌عهده‌ دارند و این‌ كار را در دو مرحله‌ انجام‌ می‌دهند. در مرحله‌  اول‌ با بلع‌ مخلوطی‌ از ذرات‌ آلی‌ و معدنی‌ باعث‌ تشكیل‌ و ازدیادكمپلكسهای‌ آلی‌ ـ معدنی‌ خاك‌ می‌گردند. بدین‌ ترتیب‌ كه‌ بخش‌ عمده ‌آن‌ از طریق‌ مواد سیمانی‌ آلی‌ و غیرآلی‌ ایجاد می‌شود و ممكن‌ است‌ از طریق‌ پلهای‌ الكترواستاتیك‌ بین‌ ذرات‌ با بارمنفی‌ و كاتیونهایی‌ نظیر كلسیم ‌نیز به‌وجود آید. بعلاوه‌ تشكیل‌ این‌ كمپلكسها میدانی‌ از یونهای‌ فلزی‌ را به‌وجود می‌آورد كه‌ در خاك‌ نگهداری‌ شده‌ و درنتیجه‌ عوامل‌ طبیعی‌ و یا آبیاری‌ شسته‌ نمی‌شوند.

در مرحله‌ دوم‌، كرمهای‌ خاكی‌ حفار از یك‌طرف‌ ذرات‌ ریزآلی‌ ـ معدنی‌ را از بخشهای‌ عمیق‌تر پروفیل‌ خاك‌ به‌ سطح‌ آن‌ منتقل‌ نموده‌ و از طرف‌  دیگر قطعاتی‌ از مواد آلی‌ را از سطح‌ خاك‌ به‌ داخل‌حفرات‌ خود می‌كشند و بااین‌ عمل‌ دوجانبه‌ بر روی‌ مواد آلی‌ و معدنی‌ از تجمع‌ لایه‌ هوموس‌ مول‌تجزیه‌شده ‌در سطح‌ جلوگیری‌ كرده‌ و آن‌ را در قسمتهای‌ پایین‌ پروفیل‌ خاك‌ توسعه‌ می‌دهند (كریمی‌دردشتی‌ 1364).

كرمهای‌ خاكی‌ در حین‌ حمل‌ ذرات‌ و دانه‌های‌ خاك‌ از یك‌ بخش‌ پروفیل‌ به‌ بخش‌ دیگر آن‌ موادغذایی‌ كم‌ محلول‌ را نیز  انتقال‌ داده‌ و پس ‌از تغییر شكل‌ به‌گونه‌ای‌ كه‌ قابل‌ استفاده‌ گیاهان‌ باشد در اختیار آنها قرار می‌دهند.

 

2ـ 2 ـ تشكیل‌ خاك‌ دانه‌ و ازدیاد پایداری‌ خاك:

به‌ گفته ‌محققان‌ كه‌ فضولات‌ كرمهای‌ خاكی‌ دارای‌ خاك‌ دانه‌هایی‌ مقاومتر از خاك‌ محیط آنها هستند. مقاومت‌ خاك‌دانه‌ها، بسته‌ به‌ گونه‌ و نوع‌ محیط‌زیست‌ و تغذیه‌ كرمهای‌ خاكی‌ متفاوت‌ است‌(گیلد 1955)(1). نظریه‌ ساخت‌ خاك‌دانه‌ها بدین‌ شرح‌ است‌ كه‌ ذرات‌ معدنی‌ درحین‌ عبور از روده ‌كرم‌خاكی‌ توسط سیمانی‌ از ترشحات‌ مواد آلی‌ به‌ یكدیگر متصل‌ می‌گردند. (باختین‌ و پولسكی‌1950)(2)(3)

فرضیه‌ دیگر آن‌ است‌ كه‌ تشكیل‌ خاك‌دانه‌ می‌تواند ناشی‌ از بوجود آمدن‌ هومات‌ كلسیم‌ باشدكه‌ در نتیجه‌ تركیبات‌ ترشحی‌ غدد آهك‌ دوست‌ و مواد آلی‌ تجزیه‌شده‌ در روده‌ كرمهای‌ خاكی‌ بوجود می‌آید. سلولهای‌ اپیدرم‌ بدن‌ كرم‌ خاكی‌ در محل‌ تماس‌ بدن‌ با خاك‌ دالانهای‌ حفرشده ‌موكوپروتئینی‌ به‌شكل‌ غشایی‌ نازك‌ ترشح‌ می‌كنند كه‌ موجب‌ پایداری‌ ذرات‌ خاك‌ می‌گردد.

 

2 ـ 3 ـ حفاری‌ و بالا آمدن‌ خاك‌ تحت‌الارض:

یكی‌ از اعمال‌ مهم‌ كرمهای‌ خاكی‌ در خاك حفر دالانها و كانالهای‌ افقی‌ و عمودی‌ است‌ كه‌ نحوه‌پراكندگی‌ و عمق‌ آنها برحسب‌ گونه‌های‌ كرم‌خاكی‌ متفاوت‌ می‌باشد، شبكه‌ راههایی‌ كه‌ به‌وسیله‌ این ‌موجودات‌ به‌وجود می‌آید از طرفی‌ شامل‌ دالانهایی ‌است‌ كه‌ بلافاصله‌ زیرسطح‌ خاك‌ ایجاد شده‌ و به‌وسیله‌ راههای‌ خروجی‌ متعدد به‌ سطح‌ خاك‌ مربوط می‌شوند و از طرف‌ دیگر شامل‌ دالانهایی‌عمیق‌، ساده‌ و كم‌ و بیش‌ عمودی‌ می‌باشد. بعضی‌ از گونه‌های‌ كرم‌ خاكی‌ مانند آلوبوفوراكالیگنوزا (4) (مایلند كه‌ در قسمت‌ سطحی‌ خاك‌ بوده‌ و تا حدود 33 سانتیمتری‌ پایین‌ رفته ‌در حالی‌كه‌ گونه‌های‌ دیگری‌ از سرده‌های‌ نوكتورناوترستریس‌ (5) تا عمق‌ 1/5 ـ 2 متری‌ نیز می‌توانند در خاك‌ نفوذ كنند.

 

2ـ 4 ـ باروری‌ و حاصلخیزی‌ خاك:

كرمهای‌ خاكی‌ درنتیجه‌ فعالیت‌ خود باعث‌ تحرك‌ یونها در سطح‌ و عمق‌ پروفیل‌ خاك ‌می‌گردند و به‌عبارت‌ دیگر هدایت‌الكتریكی‌ خاك‌ را با این‌ عمل‌  افزایش‌ می‌دهند. در این‌ مرحله‌ آنها با ترشح‌ مواد شیمیایی‌ می‌توانند برخی‌  از عناصر غذایی‌ پایه‌ موجود  در خاك‌ را از حالت‌ تثبیت‌ خارج‌نموده‌ و به‌ شكل‌ قابل ‌جذب‌ گیاه‌ تبدیل‌ نمایند. این‌ فرآیند توسط كرمهای‌ خاكی‌ به ‌دو صورت‌ مستقیم‌ و غیرمستقیم‌ انجام‌ می‌گیرد. مثال‌ تأثیر مستقیم‌ آنها، معدنی‌شدن‌ ازت‌ است‌ این‌ عنصر كه‌ معمولا به ‌شكل‌ كمپلكسهای‌ آلی‌ غیرقابل‌ استفاده‌ برای‌ گیاه‌ دارد، پس‌از عبور از لوله‌ گوارش‌ كرمهای‌خاكی‌ ابتداء به‌ آمونیاك‌ و سپس‌ به‌ نیتریت‌ و نیترات‌ تبدیل‌ می‌گردد. مثال‌ تأثیر غیرمستقیم‌ كرمهای‌خاكی‌ در ازدیاد حاصلخیزی‌ خاك‌، افزایش‌ فعالیت‌ میكروارگانیسمها و جانوران‌ خاكزی‌ و در نتیجه‌ تولید مواد محرك‌ رشد نظیر ویتامینها به‌ویژه‌ ویتامین‌ B12 است‌.

 

3ـ تأثیرات‌ شیمیایی‌ بر خاك:

3ـ 1 ـ تجزیه‌ بیولوژیك‌  و تهیه‌ عناصر لازم:

كرمهای‌ خاكی‌ تأثیرات‌ قابل‌توجهی‌ در تجزیه‌ مواد زائد و باقیمانده‌های‌ گیاهی‌ دارند.(Chulze  1986). نسبت‌ كربن‌ به‌ ازت‌ C/N در  مواد حیاتی‌ كه‌ به‌خاك‌ اضافه‌ می‌شوند خیلی‌ مهم‌ است‌ زیرا گیاهان‌ نمی‌توانند نیتروژن‌ معدنی‌ را جذب‌ كنند مگراینكه‌ این‌ نسبت‌ 1 به‌ 12 یا كمتر باشد.كرمهای‌خاكی‌  از مواد زائد و لاشبرگها به‌تدریج‌ استفاده‌ كرده‌ و نسبت‌ C/N مواد را طی‌  متابولیسم‌خود كاهش‌ می‌دهند كه‌ این‌ امر اساسا به‌وسیله‌ سوختن‌ كربن‌ درطی‌ تنفس‌ بدست‌ می‌آید. از طرفی‌چون‌ فضولات‌ كرمهای‌خاكی‌ شامل‌ تولیدات‌ متابولیسمی‌ است‌ بخشی‌ از ازت‌ موجود در آن‌ به‌شكل‌ املاح‌ آمونیوم‌ یا اوره‌ و احتمالا اسیداوریك‌ می‌باشد كه‌ درصورت‌ وجود تهویه‌ مناسب‌  در محیطزیست‌ كرمها این‌ مواد به‌سهولت‌ تبدیل‌ به‌ نیترات‌ می‌شوند. بنابراین‌ ازت‌ معدنی‌ در مواد دفعی‌، بیشتر از ازت‌ معدنی‌ در مواد بلعی‌ می‌باشد. معمولا مواد دفع‌شده‌ و یا برگردانده‌ شده‌ از دهان‌ كرم‌ نسبت‌ به‌ خاك‌ اولیه‌ دارای‌ املاح‌ محلول‌ كلسیم‌ كل‌، پتاسیم‌، منیزیم‌ و كلسیم‌ قابل‌ تبدیل‌ و فسفر قابل‌ جذب‌ بیشتری‌ هستد. اكثر كسانی‌ كه‌ روی‌ تغذیه‌ معدنی‌ قابل ‌دسترس‌ گیاه‌ آزمایش‌ می‌كنند گزارش‌ داده‌اند كه‌ خاكهای‌ شامل‌ كرم‌خاكی‌ به‌طوركلی ‌دارای‌ ظرفیت‌ تبادل‌ یونی‌ بالاتری‌ هستند.

وجود كرمها در افزایش‌ مقدار ازت‌ خاك‌ بسیار مؤثر است‌. این‌ جانوران‌ مقدار زیادی‌ مواد ازته‌ ترشح‌ می‌كنند كه‌ تقریبا نیمی‌ از آن‌ به‌صورت‌ مواد لزج‌ موكوپروتئینی‌ است‌ (قبلا گفته‌ شد) و نیمی‌دیگر به‌ حالت‌ مایعی‌ است‌ كه‌ دارای‌ آمونیاك‌ اوره‌ و احتمالا اسیداوریك‌ می‌باشد و از منافذ نفریدی‌ ترشح‌ می‌گردد. تمام‌ این‌ مواد ازت‌دار یا محلول‌ بوده‌ و یا به‌سرعت‌ به‌وسیله‌ میكروفلورخاك‌ به شكل‌ محلول‌ تبدیل‌ می‌شوند. بعلاوه‌ چون‌ حدود 54 تا 72 درصد وزن‌ خشك‌ بدن‌این‌ كرمها را پروتئین‌ تشكیل‌ می‌دهد مقدار قابل‌ توجهی‌ ازت‌ درضمن‌ تجزیه‌ اجساد آنها به‌خاك‌اضافه‌ می‌شود محاسبه‌شده‌ كه‌ جسد هر كرم‌ مرده‌ می‌تواند به‌اندازه‌ 10 میلی‌گرم‌ نیترات‌ تولید كند، بدین‌ ترتیب‌ جمعیتی‌ تركیب‌ یافته‌ از 3/4 3 میلیون‌ كرم‌ خاكی‌ در هرهكتار می‌تواند رقمی‌ معادل‌ 217كیلوگرم‌ نیترات‌ در هر هكتار به‌وجود آورد و اگر متوسط سن‌ هر كرم‌ را تقریبا یكسال‌ فرض‌ نمائیم ‌امكان‌ افزایش‌ نیترات‌ سالیانه‌ از جمعیت‌ كرمهای‌ خاكی‌ وجود دارد.

 

3ـ 2 ـ اثرات‌ pH 

تأثیر دیگر كرمها در خواص‌ شیمیایی‌  خاك‌، تغییر در PH آن‌ است‌، گزارشاتی‌ كه‌ تاكنون ‌بدست‌ آمده‌ حاكی‌ از آنست‌ كه‌ كرمهای‌ خاكی‌ در یك‌ دامنه‌ وسیعی‌ از PH  خاك‌ زندگی‌ می‌كنند ولی ‌معمولا در خاكهای‌ سنگین‌ و دارای‌ زهكش‌ نامناسب‌ كمتر وجود دارند و درصورتی‌ كه‌ مقدار كلسیم ‌قابل ‌جذب‌ آنها در خاك‌ زیاد باشد مقداری‌ از كلسیم‌ را به‌وسیله‌ غدد مخصوص‌ و به‌كمك‌ Co2 محیط به ‌صورت‌ كربنات‌ كلسیم‌ درآورده‌ و به ‌این‌ ترتیب‌ سبب‌ حذف‌ مقداری‌ از گازكربنیك‌  موجود در اتمسفر خاك‌ می‌گردند. معمولا PH موادی‌ كه‌ از دستگاه‌گوارش‌ كرم‌ می‌گذرند به‌حدود خنثی‌ نزدیك‌ می‌شود. این‌ موضوع‌ ممكن‌ است‌ در نتیجه‌ ترشحات‌ آهكی‌ بعضی‌ از غدد داخلی‌ و یا مجموعه ‌ترشحات‌  روده‌ای‌ كرم‌، و یا به‌دلیل‌ تولید مقادیر زیاد مواد قلیایی‌ ناشی‌ از آمونیاك‌ موجود در محیط معده‌ آنها باشد. كرمهای‌ خاكی‌ PH در حدود 7 را برای‌ زندگی‌ كردن‌ ترجیح‌ می‌دهند و به‌همین‌ دلیل ‌فعالیت‌ و تعداد آنها در خاكهای‌ خنثی‌ و قلیایی‌ بیش‌از خاكهای‌ اسیدی‌ است‌. محدودبودن‌ كرمهای‌خاكی‌ در خاكهای‌ اسیدی‌ را اغلب‌ دراثر كمبود یون‌ كلسیم‌ دراین‌ قبیل‌ خاكها دانسته‌اند. همچنین‌ ثابت‌شده‌است‌ كه‌ كرمهای‌ خاكی‌ به‌یون‌+H بسیارحساس‌ هستند و به ‌همین‌ دلیل‌ PH خاك‌ یك‌ عامل مهم‌ انتشار آنهاست‌ و بر روی‌ جمعیت‌ كرمهای‌ خاكی‌ و هم‌ بر روی‌ تعداد افراد و هم‌ در تعداد انواع‌گونه‌ها اثر می‌گذارد و این‌ اثرات‌ می‌توانند ازطریق‌ مقایسه‌ نتایج‌ بدست‌آمده‌ از نمونه‌برداری‌ ازجاهای‌ مختلف‌ با خاكهای‌ شناخته‌ شده‌ اثبات‌ گردد. بطوركلی‌ می‌توان‌ گفت‌ كه‌ گونه‌های‌ كمتری‌ درخاكهای‌ اسیدی‌ با PH زیر 5 نسبت‌ به‌ خاكهای‌ قلیایی‌ و خنثی‌ زندگی‌ می‌كنند.

 

3ـ 3 ـ اثرات‌ حشره‌كشها و آفت‌كشها:

كرمهای‌ خاكی‌ نسبت‌ به‌ آفت‌كشها حساس‌ نیستند و می‌توانند در خاكهایی‌ كه‌ شامل‌ مقادیرزیادی‌ از آفت‌كشهای‌ مهم‌ هستند زندگی‌ كنند و با عبوردادن‌ خاكهای‌ آلوده‌ از میان‌ روده‌ خود این‌مواد را به‌تدریج‌ به‌ درون‌ بافتهای‌ بدن‌ خود جذب‌ كنند. این‌ موضوع‌ از لحاظ اكولوژی‌ و زنجیره ‌غذایی‌ مهم‌ است‌ زیرا كرمهای‌ خاكی‌ به‌وسیله‌ بعضی‌ از انواع‌ پرنده‌ها، دوزیستان‌ و پستانداران ‌خورده‌ می‌شوند و درنهایت‌ غلظت‌ این‌ مواد در بدن‌ مصرف‌كنندگان‌ نهایی‌ بیشتر از همه‌ تجمع‌ می‌یابد. گزارشات‌ حاكی‌ از آنست‌ كه‌ مقادیر باقیمانده‌ حشره‌كشها ازقبیل‌  Organochlorin و یاDDT در انواع‌ گوناگون‌ كرمهای‌ خاكی‌ به‌ یك‌ میزان‌ غلظتشان‌ در بافتهای‌ بدن‌ آنها بالا نمی‌رود. بیشترین‌ غلظت‌ در گونه‌  A.Chlorotica یافت‌ شده‌ كه‌ یك‌ نوع‌ كرم‌ خاكی‌ كوچك‌ بوده‌ و در سطح ‌خاك‌ زندگی‌ می‌كند این‌ مواد در گونه‌های‌ با جثه‌ بزرگتر مانند A.Longa  و L.Terrestris  كمتر مشاهده‌ می‌شود و احتمالا این‌ مقادیر بیشتر با عادات‌ و محل‌ زندگی‌ كرمهای‌خاكی‌ ارتباط مستقیم‌ پیدا می‌كند. علاوه‌ بر این‌ بعضی‌ از آفت‌كشها و حشره‌كشها مانند O.Chlorin و  O.Phosphorusمی‌توانند در بدن‌ كرم‌ خاكی‌ تجزیه‌ شده‌ و به‌ سایر مواد شیمیایی‌ تبدیل‌ شوند. (Cooke 1982)

با توجه‌ به‌ این‌ مطالب‌ می‌توان‌ عنوان‌ نمود كه‌گونه‌ های‌ كرمهای‌خاكی‌ موجود در یك‌ خاك‌ را می‌‌توان‌ بعنوان‌ معرف‌ نمونه‌ و خصوصیات‌ آن‌ مورد استفاده‌ قرار داد(گیلارف‌ 1965)(6) شاخص(‌ (Indicator مناسبی ‌برای ‌خاكهای‌ كشاورزی‌ می‌باشند زیرا با آنالیز بدن‌ آنها می‌توان‌ به‌ میزان‌آلودگی‌ شیمیایی‌ و یا سموم‌ موجود در خاك‌ دست‌ یافت‌.

 

 

بحـث‌ و نتیجـه‌گیـری‌:

فعالیت‌های‌ كرم‌های‌ خاكی‌ این‌ اطمینان‌ را به‌وجود می‌آورد كه‌ ذخایر هوموس‌ و مواد غذایی‌ خاك ‌همواره‌ بطور مناسب‌ بازسازی‌ خواهد شد. همچنین‌ كرمهای‌ خاكی‌ به ‌صورت‌ مؤثری‌ جهت‌ افزایش‌ حاصلخیزی‌ در خاك‌های‌ با كیفیت‌ كم‌ و اراضی‌ كم‌ بازده‌ می‌توانند مورد استفاده‌ قرار گیرند كه‌ این‌ مسئله‌ در كشور ما یك‌ نیاز اساسی‌ است‌. امروزه‌ ارزش‌ اقتصادی‌ و كاربردهای‌ فراوان‌ كرمهای‌ خاكی ‌علاوه‌ بر اصلاح‌ خاك‌، در تغذیه‌ ماهیها، پرورش‌ طیور و در تولید كمپوست‌ با تبدیل‌ ضایعات ‌محصولات‌ كشاورزی‌، مواد آلی‌ زائد، زباله‌ها و ... موردتوجه‌ قرار گرفته‌است‌ (فرمحمدی‌ 1374).با توجه ‌به‌ اهمیت‌ كرم‌های‌ خاكی‌ و توانائیهای‌ این‌ جانور و همچنین‌ نیاز كشاورزی‌ و صنایع‌ وابسته ‌به ‌آن‌ در كشور ما با پرورش‌ این‌ جانوران‌ مفید می‌توان‌ بطورخلاصه‌ نتایج‌ زیر دست‌ یافت‌:

الف‌ـ اصلاح‌ خاكهای‌ كشاورزی‌، عمل‌ كرمهای‌ خاكی‌ در خاك‌ و اثرات‌ فیزیكی‌، مكانیكی‌، شیمیایی‌ و بیولوژیك‌ كه‌ به‌ تفصیل‌ آورده ‌شد و همچنین‌ افزودن‌ بیوهوموس‌ تولید شده‌ به‌ خاكهای ‌كشاورزی‌ باعث‌ افزایش‌ میزان‌ نگهداری‌ آب‌ در خاك‌، افزایش‌ هوادهی‌ خاك‌، تقویت‌ خاك‌ از نظر عناصر كمیاب‌ و عوامل‌ محدود كننده‌، از بین‌ بردن‌ میكروارگانیسمهای‌ مضر (بیماریزا برای‌ انسان‌) و در مقابل‌ تقویت‌ باكتریهای‌ مفید (مانند ازتوباكتریها) می‌باشد كـه‌ نتیجه‌ بارز این‌ امر جلوگیری‌ از شستشوی‌ خاك‌ سطحی‌ و فرسایش‌ خاك‌ توسط باد می‌باشد.

ب‌ـ باروری‌ و حاصلخیزی‌ خاك‌:كرمهای‌ خاكی‌ در نتیجه‌ فعالیت‌ خود باعث‌ تسریع ‌تحرك‌ یونها در سطح‌ و عمق‌ پروفیل‌ خاك‌ می‌گردند، بدین‌ معنی‌ كه‌ آنها با ترشح‌ مواد شیمیایی ‌می‌توانند برخی‌ از عناصر غذایی‌ پایه‌ موجود در خاك‌ را از حالت‌ تثبیت‌ خارج‌ نموده‌ و به شكل‌ قابل ‌جذب‌ گیاه‌ تبدیل‌ كنند. این‌ فرآیند نیز به ‌دو صورت‌ مستقیم‌ و غیرمستقیم‌ انجام‌ می‌گیرد مثال ‌تأثیر مستقیم‌ آنها معدنی ‌شدن‌ ازت‌ است‌. این‌ عنصر كه‌ معمولا به ‌شكل‌ كمپلكس‌های‌ آلی‌ غیرقابل ‌استفاده‌ گیاه‌ در خاك‌ وجود دارد پس‌ از عبور از لوله‌ گوارش‌ كرمهای‌ خاكی‌ ابتداء به‌ آمونیاك‌ و سپس‌ به‌ نیتریت‌ و نیترات‌ تبدیل‌ می‌گردد. تأثیر مستقیم‌ كرمهای‌ خاكی‌ در ازدیاد حاصلخیزی‌ خاك‌، افزایش‌ فعالیت‌ میكروارگانیسمها و جانوران‌ خاكزی‌ و درنتیجه‌ تولید مواد محرك‌ رشد نظیر ویتامینها به ‌ویژه‌ ویتامین‌ B12  است‌.

ج‌ـ افزایش‌ عملكرد محصولات‌ كشاورزی‌ بخصوص‌ در كشت‌های‌ متراكم ‌(1) در بررسی‌های‌ به ‌عمل‌ آمده‌ در این‌ زمینه‌ بسته‌ به‌ نوع‌ كشت‌، افزایشی‌ بین‌ 25 تا 200 درصد مشاهده‌ گردیده‌ كه‌ این ‌امر  از نظر اقتصادی‌ بسیار مهم‌ بوده‌ و برای‌ بهبود وضعیت‌ اقتصادی‌ كشاورزی‌ ارزشمند می‌باشد.

دـ كاهش‌ مصرف‌ كودهای‌ كشاورزی‌: كاهش‌ واردات‌ این‌ مواد از خارج‌ كشور كه‌ به ‌عبارت‌ دیگر باعث‌ جلوگیری‌ از خروج‌ ارز می‌شود. این‌ امر همچنین‌ باعث‌ می‌گردد كه‌ میزان‌ ورود مواد شیمیایی‌ و سمی‌ به‌ درون‌ خاك‌ و همچنین‌ جذب‌ قسمتی‌ از این‌ موادسمی‌ توسط گیاه‌ به‌ مقدار قابل ‌توجهی‌ كاهش‌ یابد.

هــ حفاظت‌ محیط زیست‌ با جلوگیری ‌از آلودگی‌ خاك‌، آب‌ و تولیدات‌ كشاورزی‌، مواد شیمیایی‌ كه‌ به‌ عنوان‌ كود در زمین‌های‌ كشاورزی‌ به‌ كار می‌رود به ‌دلیل‌ داشتن‌ تركیبات‌ خاص‌، عمدتاً دارای‌ نیمه ‌عمر بیولوژیك‌ بالا بوده‌ و درخاك‌ سریع‌ تجزیه‌ نمی‌شوند و این‌ امر باعث‌ جذب‌ آنها از طریق‌ ریشه‌ توسط گیاهان‌ زراعی‌ شده‌ و در نقاط مختلف‌ بافتهای‌ گیاهی‌ مانند برگ‌، ساقه‌ و میوه‌ انباشته‌ می‌گردد و با مصرف‌ آن‌ توسط مصرف‌كنندگان‌ ثانویه‌، یك‌ بزرگ‌نمایی‌ بیولوژیك‌ از موادسمی‌ در بدن‌ مصرف‌كنندگان‌نهائی‌ خواهیم‌ داشت‌ (باید توجه‌ داشت‌ كه‌ قسمت‌ اعظمی‌ از كودهای‌ شیمیایی‌ در هنگام‌ آبیاری‌ سنتی‌، شسته ‌شده‌ و وارد آب‌ رودخانه‌ها، تالابها و... می‌شوند و بدین‌ترتیب‌ باعث‌ آلودگی‌ آنها گردند).

وـ برخی‌ از محققین‌ براین‌ عقیده‌اند كه‌ گونه‌های‌ كرم‌ خاكی‌ موجود در یك‌ خاك‌ را می‌توان‌ به ‌عنوان‌ معرف‌ تیپ‌ و خصوصیات‌ آن‌ خاك‌ مورد استفاده‌ قرار داد (Edward 1977).

نظرات() 
How we can increase our height?
دوشنبه 27 شهریور 1396 11:10 ق.ظ
Have you ever thought about publishing an e-book or guest
authoring on other sites? I have a blog centered on the same information you discuss and would love to have you share some stories/information. I know
my subscribers would enjoy your work. If you're even remotely interested,
feel free to send me an email.
How you can increase your height?
پنجشنبه 2 شهریور 1396 10:20 ق.ظ
Wonderful work! That is the type of information that
should be shared across the internet. Shame on Google for
no longer positioning this publish upper! Come on over
and visit my site . Thank you =)
ameblo.jp
جمعه 13 مرداد 1396 08:44 ب.ظ
Hi there everybody, here every person is sharing
such familiarity, therefore it's pleasant to read this webpage, and I used to
go to see this web site every day.
BHW
پنجشنبه 31 فروردین 1396 09:46 ق.ظ
Hi, for all time i used to check website posts here early in the break of day, for the reason that i like to find out more and more.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر

نظرسنجی

    وبلاگ را چگونه ارزیابی میکنید ؟










تبلیغات پیامکی تبلیغات پیامکی

آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :